Inne Historie

„Inne historie” Tadeusza Słobodzianka to dla mnie nowa odsłona twórczości dramatopisarza, przyznam, że zaskakująca i kryjąca całkiem sporo interpretacyjnych tropów pod maską sztuki ludycznej, podwórkowej, którą, najzupełniej błędnie zwykliśmy stawiać sporo poniżej teatru dramatycznego.

Widowisko lalkarskie daje nieco inne możliwości, co wyraźnie widzimy w tej antologii. Połączenie umiejętności animowania kukiełką z aktorskim podaniem tekstu, szansę zaprojektowania lalki tak, aby jak najwierniej oddawała ducha sztuki i budowała charakterystyczny image postaci, jaka przedstawia to wielkie wyzwanie i artystyczna szansa na wyjątkowe ziszczenie autorskiej wizji. Zupełnie tak, jakby moc aktora i charyzma samej lalki potęgowały się, wzajemnie wzmacniały, dając wrażenie niepowtarzalnej jedności. Ten rodzaj teatru, jak żaden inny, pozwala wybrzmieć nadrealności i fantazji, buduje alegoryczne uniwersum, umowne, przerysowane, groteskę łącząc z modlitwą, kabaret z operetką, baśń z kościelnym chórem i antyczną tragedią. Tutaj wszystko jest możliwe, widz ma świadomość drugiego dna, przestrzeni pomiędzy wersami.

Teksty zamieszczone w antologii „Inne historie” powstawały w różnym czasie na przestrzeni około czterdziestu lat. Są bardzo różnorodne w formie i treści. Jedne wywodzą się ze sfery ludowej baśni, inne silniej tkwią w rzeczywistości, w miejscu i czasie, odnoszą się do konkretnego wyimka historii. Jedno jest im wspólne – oszczędny dialog wsparty piosenką, przysłowiem, nawiązaniem do religii, ugruntowanych mitów i schematów, z których wywodzimy filozoficzną puentę, będącą najczęściej ich zaprzeczeniem. Świat jest miejscem pojedynku sił światła i mroku, które walczą o duszę człowieka, poddając ją wyczerpującym próbom, jakie wygrać można jedynie sprytem. Pan Bóg jest zmęczony, przysypia, nie ogarnia świata, który sam stworzył i który wymyka się spod jego władania.

„Pan Jezus

O świecie

Zapomniał

Człowiek

Sobie sam

Radzić musi”.

I radzi sobie, wyprowadzając w pole i niebo i piekło, by na koniec, zamiast życia wiecznego w którymś z tych przybytków, wybrać wolność i taniec z Jezusem, który woli towarzyszyć mu w drodze niż zbawiać kolejne nędzne duszyczki.

Te historie nie mają morału ani dobrego zakończenia. Spod warstw kostiumu i szminki, pozoru żywiołowego tańca i śpiewanek, wyziera smutek i rozgoryczenie. Zwycięża egoizm i wyniosła pogarda, my zaś pozostajemy z konkluzją, że:

„(…) na tym mości świecie

za mości dobro

mości złem płacą”.

Wyzbądźcie się złudzeń czystej miłości ponad klasowymi podziałami, wdzięczności za dobry uczynek, wzniesienia się w rodzinie, tej małej i tej większej, ojczyźnianej, wyżej niż polityczne niesnaski czy egoizm materializmu. W tych społecznych grupkach i zbiorowościach aż kipi od wzajemnych pretensji, przytyków, złośliwości, przerzucania się winą i odpowiedzialnością, od podtykania sobie pod nos katechizmu na zmianę z pionierskim pozdrowieniem.

O rząd dusz wadzą się demokracja, solidarność, katolicka ciasnota zamknięta wokół różańca, komunistyczne zaślepienie, a wszystkiemu towarzyszy irytacja wespół z histerycznym biadoleniem. Nawet jeśli na początku nosimy w sercach jakieś ideały, poświęcamy się dla nich, w ich imię walczymy, heroicznie przeciwstawiając się światu, próbując udowodnić, że wolność, lojalność, wierność istnieją, nie są pustymi hasłami, to w rezultacie i tak ponosimy klęskę, i albo własnym zachowaniem im zaprzeczamy, albo pozostajemy osamotnieni.

Gorzko brzmią słowa tych, którzy by odzyskać wolność przeszli długi bojowy szlak, a później, zaplątani w życiowe układy i historyczne zależności mówią:

„Wolność, Wojtek! Od wolności można odwyknąć. A jak człowiek może, Wojtek, niedźwiedź też…”

Takie wnioski, a także wiele jeszcze innych, ciekawych, niekiedy zaskakujących, wyciągniemy z niby prostego, zwięzłego, na ludowo śpiewnego i bogatego w symbole oraz literackie odniesienia tekstu „Innych historii” Tadeusza Słobodzianka.