Młócka Reportaże O Pracy Przyszłości

Młócka. Reportaże o pracy przyszłości to reportaż o rewolucji, która dzieje się na naszych oczach — rewolucji technologicznej zmieniającej świat pracy i codzienne życie człowieka. Wydawca zapowiada książkę jako opowieść o przyszłości, w której technologia ma uczynić nasze życie wygodniejszym, szybszym i bardziej efektywnym. Marek Szymaniak pokazuje jednak drugą stronę tej historii — tę znacznie bardziej niepokojącą.

Autor rozmawia z ludźmi, których życie zawodowe zostało podporządkowane algorytmom, aplikacjom i systemom kontroli. Opisuje miejsca pracy, gdzie menadżerów zastępują aplikacje, pracowników monitorują specjalne systemy śledzące, a wyniki oceniają bezduszne algorytmy. Zagląda do magazynów, na place budowy i do firm transportowych, gdzie coraz częściej człowieka zastępuje maszyna lub — co może jeszcze bardziej przerażające — człowiek zaczyna funkcjonować jak maszyna.
Już pierwsze strony reportażu pokazują, że nie będzie to lektura dająca nadzieję na lepsze jutro. Być może będzie to jutro wygodniejsze, bardziej nowoczesne i pełne technologicznych możliwości, ale czy szczęśliwsze? Czy bardziej ludzkie?

Doskonale pokazuje to historia Maety, której praca daje pozorną wolność, ale jednocześnie staje się formą zniewolenia. W jednym z najbardziej poruszających fragmentów czytamy:
„Czy w życiu nie jest tak, że nawet własne decyzje podejmuje za nas ktoś inny? Człowiek marzy, planuje, walczy. Niby wybiera dla siebie drogi, ale tak naprawdę jest pchany przez siłę, której nie zna”.
Ten cytat właściwie mógłby stać się mottem całej książki.

Równie mocno wybrzmiewa historia kierowcy zawodowego, dla którego technologiczny nadzór zamienia codzienną pracę w nieustanny eksperyment. Jedna z socjolożek określa taki model pracy mianem „robotruckera” — połączenia człowieka i maszyny, na którym testowane są kolejne rozwiązania technologiczne. Bohater reportażu mówi wprost:
„Rzucić ten zawód w cholerę. Ale tak wiesz, na zawsze. Bez tych alarmów, monitorów, systemów, który mówi mi, jak być człowiekiem, choć sercem tej maszyny nie jest już człowiek”.
To właśnie w takich momentach książka uderza najmocniej — pokazując, że nowoczesna technologia coraz częściej nie wspiera człowieka, ale przejmuje nad nim kontrolę.

Reportaż prowadzi czytelnika przez meandry współczesnych technologii, które zdają się testować emocjonalną i psychiczną wytrzymałość ludzi. Jednocześnie autor nie demonizuje całkowicie postępu. Pokazuje również sytuacje, w których roboty, systemy i sztuczna inteligencja realnie pomagają człowiekowi, usprawniają pracę czy odciążają fizycznie. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy technologia zaczyna sprowadzać człowieka wyłącznie do roli narzędzia — kontrolowanego, monitorowanego i podporządkowanego wydajności.

Momentami można odnieść wrażenie, że wizja znana nam np. z powieści Orwella "Rok 1984" stała się nie tylko rzeczywistością, co wręcz minął już jej pewien etap, a my jesteśmy znacznie dalej w postępie. Pełna kontrola, inwigilacja i cyfrowy nadzór przestają być już zatem literacką fikcją. Co więcej, wielu czytelników może podczas lektury uświadomić sobie, jak bardzo i jak szeroko technologie śledzą dziś nasze zachowania — nie tylko w pracy, ale właściwie na każdym kroku.

Szczególnie mocno wybrzmiewa też pytanie o młode pokolenie. Czy dla ludzi wychowanych już w świecie aplikacji, algorytmów i sztucznej inteligencji taki poziom kontroli stanie się po prostu normą? Dla osób pamiętających jeszcze lata 70., 80. czy 90. wiele opisanych sytuacji może wydawać się wręcz zatrważających.

Jednym z najbardziej dramatycznych momentów książki jest refleksja jednego z bohaterów, który przyznaje, że choć maszyny pomagają człowiekowi w pracy, to jednocześnie stopniowo odbierają mu zdolność samodzielnego myślenia:
„Człowiek przestaje myśleć”.
To krótkie zdanie brzmi wyjątkowo niepokojąco. Bo co stanie się w chwili, gdy systemy przestaną działać? Czy człowiek, przyzwyczajony do ciągłych instrukcji i podpowiedzi algorytmów, będzie jeszcze potrafił samodzielnie funkcjonować?